Een paar weken reizen met een taalgids op zak lukt in vrijwel elk land. Wie langer blijft, voor een stage, een detachering of een baan, merkt snel dat een lijstje woorden niet meer volstaat. Een huurcontract, een bezoek aan de huisarts of een overleg met collega’s vraagt meer.
Hoeveel meer, is goed te benoemen met de taalniveaus van het Europees Referentiekader. Die schaal loopt van A1 tot C2 en wordt in heel Europa voor alle talen gebruikt. Een B1 in het Spaans betekent in grote lijnen hetzelfde als een B1 in het Duits.
Van A1 tot C2 in gewone taal
Op A1 begrijpt iemand losse woorden en korte, langzaam uitgesproken zinnen over vertrouwde onderwerpen: zich voorstellen, een getal noemen, iets bestellen. Op A2 lukken korte gesprekken over dagelijkse dingen, zoals de weg vragen of een afspraak maken. B1 is het niveau waarop iemand zich in de meeste alledaagse situaties redt, ook als er iets onverwachts gebeurt. Op B2 voert iemand een vlot gesprek met moedertaalsprekers, ook over abstractere onderwerpen. C1 en C2 horen bij studie, juridisch werk en vertalen: lange teksten begrijpen en ook humor, ironie en wat er tussen de regels staat oppikken.
Welk niveau bij welk verblijf past
Voor een lange reis of een winter in het zuiden is A2 een prettige basis: boodschappen doen, de bus nemen, een praatje met de buren. Wie een woning huurt, zich bij de gemeente inschrijft of een bankrekening opent, heeft veel aan B1, omdat formulieren en gesprekken daar vaak alleen in de landstaal gaan. Voor werk hangt het af van de functie: vaste handelingen lukken vaak met A2 tot B1, maar komen er klantcontact, planning of leidinggeven bij, dan is B2 een realistisch doel. Wie in het buitenland wil studeren in de taal van het land, krijgt vaak te maken met een eis van B2 of C1.
Hoe lang het duurt
Uit de praktijk van het onderwijs Nederlands als tweede taal komt de richtlijn van ongeveer 100 tot 200 begeleide uren per niveaustap. Hoeveel precies, hangt af van de moedertaal, de eerdere opleiding en hoeveel er buiten de les wordt geoefend. De stap van A2 naar B1 kost meer tijd dan die van A1 naar A2. Wie vanaf de basis naar B1 wil, zit dus al snel op een paar honderd uur. Wie over een half jaar vertrekt, begint daarom beter nu dan in de laatste maand.
Het eigen niveau laten bepalen
Een online zelftest geeft een indicatie, maar meet vooral lezen en grammatica. Een betrouwbare niveaubepaling bestaat uit een gesprek met een trainer, een luister- en leesonderdeel en liefst een observatie in een echte situatie. In de uitleg van de taalniveaus door Speak and Spoke staat per niveau wat iemand op de werkvloer aankan.
Online oefenen tussen werk en reis door
Wie voor een werkgever naar het buitenland gaat, kan soms via die werkgever een zakelijke taaltraining volgen. Op speakandspoke.nl staat het online leerplatform beschreven dat deelnemers naast hun training gebruiken, met oefeningen, video’s, woordenlijsten, quizzen en spraakoefeningen met een virtuele trainer. Wat daarna het meeste helpt, is de taal ter plaatse gebruiken, ook als het nog hapert: bestellen in de landstaal, een vraag stellen aan de buren, de lokale krant openslaan bij het ontbijt.
Foto: kokorowashinjin, CC BY 2.0